Veracht de dood niet…

De moeilijkste en steeds weer terugkerende overdenking bij Marcus is die over de dood. In haast elk van zijn boeken keert als een refrein in de fragmenten het thema dood terug. Zoals hier:

Veracht de dood niet, maar aanvaard hem zonder morren als een van de dingen die de natuur wil.
(Boek 9, fragment 3)

Steeds weer probeert hij een verhouding tot de dood te vinden. Deels is deze nadruk biografisch te verklaren; Marcus schreef het grootste deel van de notities aan het einde van zijn leven. Maar deze finaliteit is natuurlijk ook het vertrekpunt van de filosofie. De fundamentele ongrijpbaarheid van leven en dood, de verbijstering die opkomt bij het besef van onze eigen sterfelijkheid, het onzinnige besef dat een geliefde er niet langer meer zal zijn…. dat is een van de vertrekpunten waaruit wij filosoferen. Omdat niet alleen onbegrijpelijk is, maar tevens onontkoombaar…

Met lege hand staan… dat is mijn gevoel en houding bij dit besef. En ergens een peilloos gevoel van onmacht omdat elk handelen, elk onderhandelen, onmogelijk is. Aanvaarding is de enige weg… maar hoe die te vinden? Marcus helpt me een beetje: het is de natuur… in het fragment vergelijkt hij de dood met groeien, bloeien, kinderen verwekken… en plaatst hem daardoor in een andere orde. De dood krijg zo een beetje een grond, nog steeds onbegrijpelijk, pijnlijk en verbijsterend, maar misschien toch iets meer verwant met mij en de orde van het bestaan…

Gepubliceerd in Uncategorized | Laat een reactie achter

Hoeveel dingen zijn er waar ik buiten kan!

Deze keer geen prikkeling van Marcus, maar een van zijn eerbiedwaardige voorloper Socrates. De leermeester van alle levenskunst-filosofen. Niet alleen door zijn scherpe geest en zijn geslepen spel om zijn gesprekspartners wakker te schudden, maar vooral ook vanwege zijn karakter werd hij geprezen en bewonderd. Hij ‘liep zijn praatje’; he walked the talk.

In zijn vermakelijke boek Leer en leven van beroemde filosofen haalt Diogenes Laërtius allerlei mooie anekdotes op over de figuur van Socrates en leren we hem kennen als een man van vlees en bloed. En ergens staat daar:

Vaak wanneer hij keek naar de overvloed van goederen die koop zijn, zei hij bij zichzelf: ‘Hoeveel dingen zijn er waar ik buiten kan!’

Ik vind het een prachtig en veelzeggend beeld. In de eerste plaats toont het de levenskunstenaar die met zichzelf in gesprek is. Maar mooier nog de bevrijdende relativering van de macht van verlangen. Ook ik wordt regelmatig geplaagd door al die mooie dingen die een verlangen naar bezit oproepen, of al die leuke activiteiten die ik graag zou willen doen.

De overvloed en rijkdom van het leven kan soms bedwelmend zijn en me afhouden van de eenvoud van ‘gewoon zijn’. En dus is fijn om herinnerd te worden aan de houding om met fierheid de dingen los te laten en de leegte die daardoor ontstaat te waarderen voor wat ze is: een grote vrijheid.

Gepubliceerd in Uncategorized | Laat een reactie achter

Pas je aan aan de omstandigheden…

Een groot deel van mijn energie raak ik vaak kwijt door het verzet wat ik pleeg in dingen die ik moeilijk vind. Datgene wat ik verkoos te doen transformeert in een haast ondraaglijke last wanneer ik voor sta of me er midden in bevind. Ik ben het overzicht verloren; opeens blijken mijn voorstellingen op de klippen van de realiteit te stranden. Daar bevind ik me dan… verward en ongemakkelijk met de omstandigheden.

Pas je aan aan de omstandigheden die je ten deel zijn gevallen en heb de mensen lief met wie het lot je heeft verbonden.

Boek V, fragment 39.

Marcus wijst weer op het hier-en-nu en aansluiting daarbij als oproep tot gemoedsrust. Zelf moest ik dit weekend, temidden van de worsteling waar ik me in bevond weer terugdenken aan de eerste zin van de tekst van Peter Handke: Speel het spel… In mijn inzet en toewijding, mijn verlangen en veeleisendheid, was ik vergeten dat ik eigenlijk een spel speelde.

Ik schoot er aan mijn omstandigheden voorbij, richtte me op eisen die niet op het hier-en-nu van toepassing waren. Ervoer mijn situatie als benauwend in plaats van een plek om vanuit te bewegen. Pas toen ik me met een zekere overgave aanpast aan mijn omstandigheden ontstond er weer ruimte om te bewegen. Kwam er weer lucht om te ademen, en de rust om datgene te doen wat ik wilde doen.

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Pas je aan aan de omstandigheden…

Hoe duidelijk staat het je voor ogen…

Het spel wordt al gespeeld… Ik sprak van het weekend met een vriend en we hadden het over de patronen waarin we steeds weer verstrikt raken: nare reacties op anderen die we lief hebben, dingen die we anders zouden willen doen. Maar hoezeer we het ons ook voornemen, wanneer we in die situatie zijn, is het er al uitgeflapt, hebben we al weer gedaan wat we ons voornamen niet meer te zullen doen. Zo gaan die dingen en ze getuigen van de gang van het leven; zo doen we dat. Ondanks onszelf.

Wanneer we er over na denken, denken we snel vanuit idealen: hoe we iets beter, mooier, anders zouden moeten én kunnen doen. Makkelijk toch? Ja, vanuit het denken misschien. Vanuit de afstand van dat moment, als we uit de situatie zijn. Maar het leven is steeds ín een situatie; in een spel dat al gaande is, dat al gespeeld wordt. En wij spelen daarin mee, in onze rol, met onze eigen achtergrond en bagage die daarin mee-resoneert. Die er voor zorgt dat we handelen zoals we doen.

Hoe duidelijk staat het je voor ogen dat er geen positie in het leven zo geschikt is om de filosofie te beoefenen als nu net die waarin jij je op het ogenblik bevindt. (Boek 11, fragment 7)

Dit schrijft die wijze Marcus. De positie van waaruit te leven, te bewegen, onszelf te zijn, is niet die van een ideaal. Niet die van een streven of een verlangen, maar die van de realiteit, van een plek midden in het leven dat gaande is. Vanuit die beweging, die steeds weer vanuit dit moment vertrekt, van daaruit wil ik leven. Iets minder hoogdravend dan een ideaal misschien, maar nuchterheid en met beide benen op de grond heeft ook z’n charmes…